Umman, dünyanın en eski büyük kaya tuzu havzalarından bazılarını barındırmaktadır. Geç Neoproterozoik-Erken Kambriyen yaşlı Ara Group evaporitleri, South Oman Salt Basin ve Ghaba Salt Basin içerisinde çok kalın halit sistemleri meydana getirir.
Bu konuya ilişkin diğer içeriklere Ortadoğu Kaya Tuzu Atlası bölümünden ulaşabilirsiniz.
Ara Group
Ara Group yaklaşık Prekambriyen-Kambriyen sınırında oluşmuş karbonat ve evaporit dizisidir. Bilimsel çalışmalarda bu grup A0/A1’den A6’ya uzanan çok sayıda karbonat-evaporit döngüsüne ayrılır.
Altı Büyük Evaporit-Karbonat Döngüsü
South Oman Salt Basin çalışmalarında Ara Group içerisinde en az altı büyük evaporit-karbonat çevrimi tanımlanmıştır. Buharlaşmanın ilerlediği dönemlerde karbonat çökelimini sülfat ve daha sonra kalın kaya tuzu yani halit çökelimi izlemiştir.
South Oman Salt Basin
Güney Umman Tuz Havzasında Ara Group kaya tuzları günümüzde büyük ölçüde derinde gömülüdür. Tuz kütlesi içerisinde büyük karbonat blokları veya “stringer” adı verilen tabakalar bulunmaktadır.
Halokinez
Kalın halit, üzerindeki sediment yükü altında zamanla hareket etmiş; karbonat stringerlarını parçalayarak, döndürerek ve bazı bölgelerde tuz diapirleri içerisine taşıyarak son derece karmaşık yeraltı yapıları meydana getirmiştir.
Ghaba Salt Basin
Kuzey-iç Umman’daki Ghaba Salt Basin’de Ara Group evaporitlerinin bazı diapirleri yüzeye kadar ulaşmıştır. Bu durum derindeki South Oman Salt Basin kaya tuzu sisteminin yüzeyde incelenebilen doğal analoglarını oluşturur.
Altı Yüzeye Çıkan Tuz Domu
PDO ve akademik araştırmacıların arazi çalışmalarında Ghaba Havzasında altı yüzeye çıkan tuz diapiri incelenmiştir:
- Qarn Alam
- Qarat Kibrit
- Jebel Majayiz
- Qarat Al Milh
- Qarn Nihayda
- Qarn Sahmah
Qarn Alam
Qarn Alam, Ara Group karbonat bloklarının ve evaporitlerin yüzeyde incelenebildiği önemli tuz domlarından biridir. Tuzun yükselmesi büyük karbonat parçalarını yeraltından yukarı taşımıştır.
Qarn Nihayda
Qarn Nihayda sahasında yüzeyde halit doğrudan geniş alanlar halinde korunmamış olsa da PDO tarafından açılan sığ sondajlardan birinde kaya tuzuna yalnız yaklaşık 26 metre derinlikte rastlandığı yayımlanmıştır.
Halit Neden Yüzeyde Kolay Korunmuyor?
Kaya tuzu son derece çözünürdür. Kurak Umman iklimine rağmen yağış ve yeraltı suyu, yüzeye ulaşan haliti çözerek geride anhidrit, jips, kil ve karbonat kalıntılarından oluşan breşik bir yüzey bırakabilir.
Umman Kaya Tuzunun Bilimsel Önemi
Ara Group yaklaşık 540 milyon yıllık yaşı, kalın halit dizileri ve tuz içerisinde korunmuş karbonat platformları nedeniyle Prekambriyen-Kambriyen geçişindeki deniz kimyası ve evaporit çökelimini araştırmak için dünya ölçeğinde önemli bir sistemdir.
Madencilik Konusunda Önemli Not
Bu makale Umman’daki jeolojik kaya tuzu sistemini inceler. Ara Group’un varlığı bütün bu tuz kütlelerinin günümüzde ticari gıda veya yol tuzu madeni olarak işletildiği anlamına gelmez.
Kaynaklar
- Sedimentology – Depositional Model for Ara Group Evaporites
- Sedimentology – Halite Cementation in the South Oman Salt Basin
- Sedimentary Geology – Ara Group, South Oman
- AAPG / PDO Researchers – Surface-Piercing Salt Domes of the Ghaba Salt Basin