Tunus, Kuzey Afrika’nın en iyi araştırılmış tuz tektoniği bölgelerinden biridir. Kuzey ve Orta Tunus boyunca Triyas yaşlı halit-jips evaporitleri daha genç sedimentlerin içerisine yükselerek tuz domları, diapirler, tuz duvarları ve allokton tuz örtüleri meydana getirmiştir.
Bu konuyla bağlantılı diğer rehber ve içerikler için Afrika Kaya Tuzu Atlası bölümünü inceleyebilirsiniz.
Triyas Evaporitleri
Bilimsel çalışmalarda Kuzey Tunus’un Geç Triyas sedimenter dizisinin yaklaşık 1.000 metre kalınlığa ulaşabildiği ve halit ile anhidrit-jips seviyelerinin egemen olduğu belirtilmektedir.
Dolomit, şeyl, kiltaşı, ince kumtaşı ve yer yer bazalt seviyeleri de bu evaporit serisine eşlik eder.
Kuzey Tunus Diapir Kuşağı
Kuzey Tunus Atlasında Triyas evaporitleri Jura, Kretase ve Tersiyer sedimentlerinin arasına doğru yükselmiştir. Bu hareket yalnız bölgesel kıvrımlanma sonucunda değil, daha eski halokinetik süreçlerin devamı olarak yorumlanmaktadır.
Lansarine-Baoula
Lansarine-Baoula yapısı, yüzey ve sismik verilerle incelenmiş önemli Tunus tuz sistemlerinden biridir. Yapı gömülü bir diapir gövdesinden dışarı yayılan geniş allokton tuz örtüsüyle karakterizedir.
Bir-El-Afou
Bir-El-Afou yapısında yaklaşık 5 kilometre uzunluğa ulaşan bir tuz örtüsünün diapirden çevre havzaya doğru yayıldığı yapısal jeoloji çalışmalarıyla gösterilmiştir.
Jebel Debadib ve Ben Gasseur
Kuzey Tunus Atlasındaki Jebel Debadib ve Ben Gasseur evaporit kütlelerinin kökeni gravite ve jeoloji verileriyle ayrıntılı biçimde araştırılmıştır. Çalışmalarda bu kütlelerin büyük ölçüde halit ve jips içeren Triyas evaporitlerinden oluştuğu belirtilmektedir.
Orta Tunus Tuz Duvarları
Orta Tunus’taki Kairouan bölgesinde sismik veriler çok sayıda büyük Triyas tuz duvarının varlığını ortaya koymuştur. Bazı yapılar gömülü tuz yastığı veya kubbe aşamasında kalırken bazıları örtüyü delerek diapir haline gelmiştir.
Mezzouna
Merkez Tunus’taki Mezzouna bölgesinde jeofizik çalışmalar Triyas evaporitlerinin örtü sedimentlerini delerek gerçek diapir ve tuz duvarı aşamasına ulaştığını göstermektedir.
Jeffara Havzası
Güney Tunus’taki Jeffara Havzasında da Triyas evaporitlerinden kaynaklanan tuz duvarı diapirizması sismik, sondaj, gravite ve yüzey jeoloji verileriyle modellenmiştir.
Halit Neden Yüzeyde Az Görülüyor?
Halit çok kolay çözündüğü için yüzeye ulaşmış eski diapirlerin önemli bölümünde doğrudan kaya tuzu hızla çözünür. Bu nedenle yüzeyde çoğu zaman jips, anhidrit, kil ve breşik kalıntılar halitten daha dayanıklı biçimde korunur.
Aktif Büyük Kaya Tuzu Madeni İddiası Yok
Bu atlas dosyası Tunus’un doğrulanmış jeolojik halit ve tuz diapir sistemini inceler. İncelenen kaynaklar temelinde bütün bu yapıların güncel ticari kaya tuzu madeni olarak işletildiği iddia edilmemektedir.
Tunus Kaya Tuzu Atlasındaki Yeri
Tunus, yüzeye ulaşmış ve gömülü çok sayıda tuz diapiri, kilometre ölçekli tuz duvarları ve allokton tuz örtüleri sayesinde Afrika’daki halokinez ve kaya tuzu tektoniğinin başlıca doğal laboratuvarlarından biridir.
Kaynaklar
- Journal of African Earth Sciences – Northern Tunisia Triassic Halite and Evaporites
- Journal of Structural Geology – Diapirism in Northern Tunisia
- Journal of African Earth Sciences – Lansarine-Baoula Salt Diapir and Salt Sheet
- Journal of Structural Geology – Bir-El-Afou Salt Structure
- Comptes Rendus Geoscience – Triassic Salt Bodies of Central Tunisia