Maceió kaya tuzu sahası, Brezilya’nın Alagoas eyaletinde şehir dokusunun altında bulunan doğal sal-gema yani halit yatağının onlarca yıl boyunca çözelti madenciliğiyle işletildiği tarihî bir kaya tuzu üretim alanıdır.
Bu konuya ilişkin diğer içeriklere Güney Amerika Kaya Tuzu Atlası bölümünden ulaşabilirsiniz.
Sal-Gema Nedir?
Portekizcede “sal-gema” yeraltındaki katı kaya tuzu, yani esas olarak halit içeren doğal tuz kayasını ifade eder.
40 Yılı Aşan Yeraltı İşletmesi
Serviço Geológico do Brasil, Maceió’nun Pinheiro, Mutange ve Bebedouro çevresinde 2018-2019 araştırmaları yapılırken bölgede 40 yılı aşkın süredir yeraltı kaya tuzu çıkarımı bulunduğunu kaydetmektedir.
Çözelti Madenciliği
Maceió’da kaya tuzu klasik galeri madenciliğiyle çıkarılmıyordu. Kuyularla yeraltındaki halit kütlesine su verilerek tuz çözündürülüyor, oluşan doygun salamura yüzeye pompalanıyordu.
Yeraltında Büyük Kavernalar
Uzun süreli çözündürme sonucunda yeraltındaki kaya tuzu içerisinde büyük boşluklar yani madencilik kavernaları gelişti. Kavernaların geometrisi ve stabilitesi daha sonra Maceió’daki ciddi jeoteknik problemin merkezine yerleşti.
2018 Zemin Hareketleri
2018 yılında Maceió’nun bazı mahallelerinde çatlaklar, deformasyonlar ve zemin hareketleri belirgin hale geldi. Aynı yıl bölgede küçük bir sismik olay da kaydedildi.
SGB’nin 2019 Sonucu
Serviço Geológico do Brasil, 52 araştırmacının katıldığı kapsamlı çalışmalar sonucunda 2019 yılında yer hareketlerinin doğal bir süreç olmadığını ve sal-gema madenciliğinin meydana gelen subsidansın temel nedeni olduğunu bildirdi.
2019’da Kaya Tuzu Çıkarımının Durdurulması
SGB ve Ministério Público Federal kayıtlarına göre Braskem’in Maceió’daki sal-gema çıkarımı 2019 yılında durduruldu. Aynı yıl çevre ve madencilik izinleri de askıya alındı veya iptal edildi.
Madenlerin Kapatılması
Üretimin durdurulmasından sonra eski kuyular ve yeraltı kavernaları için sonar incelemeleri, stabilite değerlendirmeleri, doldurma ve kalıcı kapatma planları uygulanmaya başlandı.
2023 Mina 18 Olayı
Aralık 2023’te eski Mina 18 sahasında yeraltı kavernasıyla ilişkili çökme meydana geldi. Olay, üretim yıllar önce durmuş olmasına rağmen eski çözündürme kavernalarının uzun süreli jeoteknik risk oluşturabileceğini gösterdi.
2026’da Hâlâ İzleniyor
2026 itibarıyla Ministério Público Federal, Maceió Belediyesi ve diğer kamu kurumları madencilik kaynaklı subsidansın sosyal, çevresel ve altyapısal etkilerinin izlenmesi ve giderilmesi çalışmalarını sürdürmektedir.
Aktif Maden Değil
Maceió günümüzde aktif kaya tuzu üretim merkezi olarak tanımlanmamalıdır. Atlas içerisinde yer almasının nedeni büyük bir doğal halit yatağının onlarca yıl işletilmiş olması ve çözündürme madenciliğinin jeoteknik sonuçlarının dünya çapında önemli bir örnek oluşturmasıdır.
Dünya Kaya Tuzu Atlasındaki Önemi
Maceió, kaya tuzu yatağının şehir altında çözelti madenciliğiyle işletilmesinin arazi kullanımına, yeraltı stabilitesine ve kent güvenliğine etkilerini gösteren en önemli modern vaka çalışmalarından biridir.
Kaynaklar
- Serviço Geológico do Brasil – Maceió Ground Movement and Rock Salt Mining
- Ministério Público Federal – Maceió / Caso Pinheiro
- Instituto do Meio Ambiente de Alagoas – Facts About the Sal-Gema Mining Case
- Maceió Municipality – Subsidence Caused by Rock Salt Mining