Belarus, Doğu Avrupa’nın en büyük yeraltı evaporit sistemlerinden biri olan Pripyat Havzasına sahiptir. Ülkenin kaya tuzu jeolojisi Starobin, Petrikov ve Mozyr çevresindeki Devoniyen evaporitleriyle yakından ilişkilidir.
Konuyla ilgili diğer rehber ve çalışmaları Avrupa Kaya Tuzu Atlası bölümünde bulabilirsiniz.
Pripyat Havzası
Pripyat Havzası Belarus’un güneydoğusunda yer alan büyük bir rift havzasıdır. Geç Devoniyen döneminde deniz sularının havzaya girmesi ve ardından yoğun buharlaşması çok kalın halit ve potasyum tuzu serilerinin oluşmasına yol açmıştır.
Famenniyen Tuz Serileri
USGS, Pripyat Havzasındaki başlıca evaporitlerin Üst Devoniyen Famenniyen yaşında olduğunu belirtmektedir. Havzada kaya tuzu, silvinit ve magnezyum-potasyum tuzları çok sayıda stratigrafik seviyede ardalanır.
15.160 km² Tuzlu Alan
USGS değerlendirmesine göre Pripyat Havzasında Famenniyen potasyum taşıyan tuzların altında bulunduğu alan yaklaşık 15.160 km² büyüklüğündedir.
60’a Kadar Tuz Horizonu
Havza içerisinde potasyum içeren yaklaşık 60 ayrı tuz horizonunun tanımlandığı belirtilmektedir. Bu seviyelerin önemli bölümü halit bakımından zengin kalın kaya tuzu serileri içerisinde bulunur.
Starobin Yatağı
Starobin, Belarus’un en önemli yeraltı tuz ve potasyum madenciliği merkezidir. Günümüzde büyük ölçekli madencilik Soligorsk çevresinde yürütülmektedir.
USGS’nin 2024 değerlendirmesi Starobin sahasını kaya tuzu, silvinit ve magnezyum tuzları içeren büyük bir evaporit yatağı olarak sınıflandırmaktadır.
Derin Yeraltı Madenciliği
Starobin’de üretim yüzlerce metre derindeki tuz ve potasyum seviyelerine ulaşan yeraltı galerileriyle gerçekleştirilir. Akademik mühendislik araştırmaları bazı alt üretim seviyelerinde derinliğin yaklaşık 900 metreye ulaştığını göstermektedir.
Petrikov Yatağı
Petrikov da Pripyat Havzasının önemli potasyum-kaya tuzu yataklarından biridir. USGS güncel ülke değerlendirmesinde Starobin ve Petrikov madenlerinin kaya tuzu, magnezyum tuzu ve silvinit içerdiğini açıkça belirtmektedir.
7,3 Milyar Tonluk Potasyumlu Tuz Rezervi
USGS’nin havza çalışmasında Starobin ve Petrikov çevresindeki yayımlanmış potasyum cevheri rezervleri toplam yaklaşık 7,3 milyar ton olarak verilmektedir.
Bu değer saf NaCl rezervi değildir; kaya tuzu ve potasyum minerallerinin birlikte bulunduğu potasyumlu tuz cevherini ifade eder. Bu nedenle rakam doğrudan “7,3 milyar ton kaya tuzu” şeklinde kullanılmamalıdır.
Mozyr Kaya Tuzu Yapısı
Belarus’taki bir diğer önemli halit sistemi Mozyr çevresindeki tuz yapısıdır. Jeolojik araştırmalar Mozyr’i güçlü halokinetik deformasyon göstermiş bir kaya tuzu kriptodiyapiri olarak tanımlar.
Halokinez ve Tuz Yapıları
Pripyat Havzasındaki kalın kaya tuzu tabakaları jeolojik zaman içerisinde hareket etmiş, faylarla birlikte şekillenmiş ve bazı bölgelerde tuz kubbesi veya kriptodiyapir benzeri yapılar oluşturmuştur.
USGS bu halokinetik hareketlerin Geç Devoniyen’den Permiyen’e kadar havzanın yapısal gelişimini etkilediğini belirtmektedir.
2024’te Yaklaşık 2 Milyon Ton Tuz Üretimi
USGS’nin 2024 Belarus mineral endüstrisi tahmininde ülkedeki toplam tuz üretimi yaklaşık 2 milyon ton olarak verilmektedir. Bu değer bütün tuz üretimini kapsar; tek bir kaya tuzu madenine ait değildir.
Belarus Kaya Tuzu Atlasındaki Yeri
Belarus; dev Devoniyen kaya tuzu istifleri, Starobin ve Petrikov yeraltı madenleri ve Mozyr gibi halokinetik tuz yapıları nedeniyle Doğu Avrupa kaya tuzu jeolojisinin en büyük ve en önemli ülkelerinden biridir.
Kaynaklar
- USGS – Mineral Industry of Belarus, 2024
- USGS – Geology of the Pripyat Basin, Starobin and Petrikov Salt Deposits
- Mining Journal – Deep-Level Mining at the Starobin Deposit