Mount Sedom, Ölü Deniz Havzasının güneybatı kenarında yüzeye çıkan dev bir kaya tuzu diapiridir. Aşırı kurak iklim sayesinde halitin doğrudan yüzeyde korunabildiği dünya üzerindeki ender büyük doğal kaya tuzu çıkıntılarından biridir.
Konuyla ilgili diğer rehber ve çalışmaları Ortadoğu Kaya Tuzu Atlası bölümünde bulabilirsiniz.
Sedom Formation
Ölü Deniz Havzasındaki Sedom Formation başlıca evaporitlerden oluşur. Bilimsel çalışmalarda formasyonun yaklaşık yüzde 80’inin halit olduğu; geri kalan bölümün jips, marnlı tebeşir, dolomit ve şeyl gibi kayaçlardan oluştuğu belirtilmektedir.
Yaklaşık 2 Kilometrelik Evaporit Dizisi
Mount Sedom ve derin Ölü Deniz Havzası çalışmalarında Sedom Formation evaporitlerinin yaklaşık 2 kilometreye varan toplam kalınlığa ulaşabildiği bildirilmektedir.
10 Kilometre Uzunluk, Yaklaşık 2 Kilometre Genişlik
Mount Sedom yüzeyde kuzey-güney doğrultusunda uzanan yaklaşık 10 kilometre uzunluğunda ve yaklaşık 2 kilometre genişliğinde asimetrik bir kaya tuzu sırtı oluşturur.
Bir Tuz Duvarı
Yapı klasik yuvarlak tuz kubbesinden çok uzun eksenli bir “salt wall” yani tuz duvarı geometrisine sahiptir. Kaya tuzu tabakaları yer yer çok dik, düşey veya devrilmiş durumdadır.
Pleistosen’den Beri Yükseliyor
Mount Sedom diapiri Pleistosen boyunca üzerindeki sedimentleri delerek yükselmiş ve sonunda yüzeye ulaşmıştır. Yapının günümüzde de çok yavaş biçimde yükselmeyi sürdürdüğü jeodezik ve jeolojik araştırmalarla gösterilmiştir.
En Az 11 mm/Yıl Uplift Ölçümleri
2019 tarihli yapısal jeoloji çalışmasında güney Mount Sedom bölümünün son yaklaşık 14 bin yıldaki minimum ortalama yükselme hızının yılda en az 11 milimetre olduğu hesaplanmıştır.
Dünyanın Büyük Tuz Mağaraları
Kaya tuzunun yağmur ve geçici akışlarla hızla çözünmesi Mount Sedom üzerinde sıra dışı karst şekilleri oluşturmuştur. Şaftlar, kör vadiler, çözünme olukları ve çok büyük doğal tuz mağaraları gelişmiştir.
Salt Mirror
Yeraltı veya eski göl suyunun kaya tuzunu çözmesi sonucunda halit yüzeyinin üzerinde çözünmeyen anhidrit ve diğer sedimentlerden oluşan bir caprock gelişmiştir. Halit ile bu örtü arasındaki çözünme yüzeyi “salt mirror” olarak adlandırılır.
Lisan Diapiri
Ölü Deniz Havzasında Mount Sedom tek tuz yapısı değildir. USGS’nin sismik çalışmaları Lisan bölgesinde yaklaşık 13 × 10 kilometre büyüklüğünde, ancak yüzeye çıkmamış çok büyük bir tuz diapiri bulunduğunu göstermektedir.
Aktif Kaya Tuzu Madeni Değil
Mount Sedom’un atlas içindeki önemi aktif ticari kaya tuzu madeni olmasından değil, doğal kaya tuzunun yüzeye çıktığı ve halen hareket eden bir diapirin doğrudan gözlenebilmesinden kaynaklanmaktadır.
Dünya Kaya Tuzu Atlasındaki Önemi
Mount Sedom, halitin çökelmesi, gömülmesi, diapirik yükselmesi, çözünmesi, mağaralaşması ve halen devam eden deformasyonunun aynı sahada incelenebilmesi nedeniyle dünya kaya tuzu jeolojisinin en özel doğal laboratuvarlarından biridir.
Kaynaklar
- USGS – Salt Diapirs in the Dead Sea Basin
- Hebrew University – Surface Landforms of Mount Sedom
- Marine and Petroleum Geology – Sedom Formation and Dead Sea Salt Diapirs
- Journal of Structural Geology – Mount Sedom Uplift and Internal Deformation