Kolombiya, Güney Amerika’nın en iyi belgelenmiş gerçek yeraltı kaya tuzu sistemlerinden bazılarına sahiptir. Zipaquirá, Nemocón ve Upín sahalarında Kretase yaşlı halit kütleleri doğrudan maden galerileri ve sondajlarla incelenmiştir.
Konuyla ilgili diğer rehber ve çalışmaları Güney Amerika Kaya Tuzu Atlası bölümünde bulabilirsiniz.
Kretase Denizinden Kaya Tuzuna
Servicio Geológico Colombiano, Zipaquirá ve Nemocón halitlerinin Kretase döneminde bugünkü Kolombiya’nın bazı kesimlerinin deniz altında bulunduğu dönemde geliştiğini belirtmektedir.
Deniz suyunun yoğun buharlaşmasıyla halit çökelmiş, daha sonra sedimentler tarafından örtülmüş ve tektonik deformasyon sonucunda bazı bölgelerde tekrar yüzeye veya yüzeye yakın seviyelere yükselmiştir.
Dört Evaporit Stratigrafik Zonu
USGS ve Kolombiya Jeoloji Servisinin klasik bölgesel çalışmaları Bogotá’nın kuzey ve doğusunda Kretase içerisinde dört ayrı evaporit taşıyan stratigrafik zon tanımlamaktadır.
En genç ve en iyi bilinen zon Turoniyen-Erken Koniasiyen yaşlıdır ve Kolombiya’da bilinen en kalın kaya tuzu kütlelerini içerir.
Zipaquirá
Zipaquirá Kolombiya’nın tarihsel olarak en önemli kaya tuzu merkezidir. Halit ile killi halit ardalanmaları maden galerilerinde doğrudan gözlenebilir.
Nemocón
Nemocón da aynı geniş Cundinamarca evaporit kuşağının önemli kaya tuzu sahasıdır. Günümüzde tarihî maden alanının önemli bölümü madencilik mirası ve turizm amacıyla değerlendirilmektedir.
Upín
Meta bölümündeki Upín sahasında da kaya tuzu tabakaları belgelenmiştir. Modern araştırmalar Upín çevresindeki tuzlu serilerin yüzey yakınından birkaç kilometre derinliğe kadar uzanabildiğini göstermektedir.
Halit ile Siyah Kiltaşı Ardalanması
Zipaquirá, Nemocón ve Upín kaya tuzlarının karakteristik özelliği nispeten saf halit ile çok daha killi halit seviyelerinin ritmik biçimde ardalanmasıdır.
Siyah ve yer yer piritli marnlı kiltaşı parçaları tuz kütleleri içerisinde yaygın olarak görülür.
Zipaquirá Tuz Domu
Modern Kolombiya jeoloji araştırmaları Zipaquirá çevresindeki tuz ve siyah şeyl yapısını yaklaşık 2 kilometre çapında ve yüzlerce metre düşey boyuta sahip bir tuz domu sistemi olarak tanımlamaktadır.
2025 Ruhsat Değişikliği
Kolombiya Ulusal Madencilik Ajansı ANM, Nisan 2025’te Zipaquirá ve Nemocón tuz merkezlerini işleten Colsalminas’ın iki maden sözleşmesinin yükümlülük ihlalleri nedeniyle feshedildiğini açıklamıştır.
Bu nedenle eski işletmeciye ait önceki üretim durumunu günümüzde kesintisiz devam eden aynı ruhsatlı işletme gibi göstermek doğru değildir.
Nemocón’un 2025 Sonrası Yönetimi
Eylül 2025’te ANM, Nemocón Tuz Madeninin geçici yönetimini belediyeye devreden bir anlaşma imzalamıştır. Bu düzenleme özellikle turistik ve kültürel maden alanının yönetimi açısından önem taşır.
Kolombiya Kaya Tuzu Atlasındaki Yeri
Kolombiya; doğrudan açılmış Kretase kaya tuzu madenleri, tuz domları, kalın halit-kiltaşı dizileri ve Kolomb öncesi dönemlere uzanan tuz üretim tarihi sayesinde Güney Amerika Kaya Tuzu Atlasının temel ülkelerinden biridir.
Kaynaklar
- USGS – Evaporite Deposits of the Bogotá Area
- Servicio Geológico Colombiano – Zipaquirá, Nemocón and Upín Rock Salt
- Servicio Geológico Colombiano – Halite of Zipaquirá and Nemocón
- Agencia Nacional de Minería – Zipaquirá and Nemocón Concessions, 2025