Pakistan dünyanın en tanınmış kaya tuzu ülkelerinden biridir. Ülkenin kaya tuzu üretiminin merkezinde Pencap’taki Salt Range ile Kohat çevresindeki tuzlu jeolojik seriler bulunur.
Pakistan Mineral Development Corporation
Pakistan Mineral Development Corporation (PMDC), Enerji Bakanlığının Petroleum Division birimine bağlı kamu kuruluşudur ve Pakistan kaya tuzu endüstrisinin başlıca işletmecilerinden biridir.
PMDC güncel kurumsal bilgilerinde toplam kaya tuzu üretiminin çeşitli projelerinde yılda yaklaşık 1,4 milyon ton düzeyinde olduğunu belirtmektedir.
PMDC’nin Beş Ana Tuz Madeni
- Khewra Salt Mine
- Makrach Salt Mine
- Warcha Salt Mine
- Kalabagh Salt Mine
- Jatta / Bahadur Khel Salt Mine
Salt Range
Salt Range, Pencap’ın kuzey kesiminde uzanan dağ kuşağıdır. Bölgede kalın kaya tuzu, jips, anhidrit ve diğer evaporitik kayaçlardan oluşan çok eski sedimenter seriler yüzeye yakınlaşır.
Khewra
Khewra, Pakistan’ın ve dünyanın en tanınmış kaya tuzu madenidir. PMDC verilerine göre sahada yaklaşık 150 metre toplam kalınlığa ulaşan yedi büyük tuz damarı bulunur ve ortalama NaCl saflığı yaklaşık yüzde 98 düzeyindedir.
Ayrıntılı dosya: Khewra Kaya Tuzu Madeni.
Warcha
Warcha, Salt Range sisteminin güney kesimindeki önemli kaya tuzu işletmelerindendir. PMDC ortalama tuz saflığını yaklaşık yüzde 98 olarak vermekte ve üretimde geleneksel oda-topuk yöntemini belirtmektedir.
Kalabagh
Kalabagh’ta kaya tuzu Indus Nehri yakınındaki yeraltı galerilerinden çıkarılır. PMDC’nin tanımında farklı renklerde 13 ayrı tuz damarı ve yaklaşık yüzde 96 ortalama saflık verilmektedir.
Makrach
Makrach, Chakwal çevresindeki Salt Range kaya tuzu sisteminin bir başka aktif bölümüdür. PMDC’nin 2026 ihale kayıtlarında Makrach’taki farklı maden galerilerinden kaya tuzu çıkarımı ve taşınmasına ilişkin güncel faaliyetler görülmektedir.
Jatta / Bahadur Khel
Kohat çevresindeki Jatta-Bahadur Khel sahası jeolojik açıdan Salt Range madenlerinden farklıdır. PMDC sahayı Tersiyer yaşlı tuz serileri içerisinde tanımlamakta ve beyazdan koyu griye değişen kaya tuzu üretildiğini belirtmektedir.
Oda-Topuk Sistemi
Pakistan’ın büyük kaya tuzu madenlerinde oda-topuk madenciliği yaygındır. Tuz kütlesinin bir bölümü galeriler halinde çıkarılırken belirli bloklar tavanı desteklemek amacıyla yerinde bırakılır.
2022-23 PMDC Üretim Verileri
PMDC’nin yayımladığı 2022-23 saha verilerinde Khewra için yaklaşık 314 bin ton, Warcha için yaklaşık 619 bin ton, Kalabagh için yaklaşık 153 bin ton, Jatta/Bahadur Khel için yaklaşık 119 bin ton ve Makrach için yaklaşık 82 bin ton üretim bildirilmiştir.
Bu rakamlar 2022-23 işletme dönemine aittir; 2026 yılı fiilî üretimi olarak yorumlanmamalıdır.
2026’da Devam Eden Madencilik Faaliyetleri
PMDC’nin 2026 tarihli ihale kayıtlarında Khewra, Warcha ve Makrach sahalarında kaya tuzu kazısı, galeri geliştirme ve taşıma işleri görülmektedir. Bu kayıtlar söz konusu ana sahalarda madencilik faaliyetinin güncel olarak sürdüğünü doğrulamaktadır.
Pakistan Kaya Tuzu Atlasındaki Yeri
Pakistan; çok büyük ve yüzeye yakın halit kütleleri, aktif oda-topuk madenleri, pembe-beyaz-gri kaya tuzu çeşitliliği ve Salt Range’in dünya çapındaki jeolojik tanınırlığı nedeniyle Asya Kaya Tuzu Atlasının ana ülkelerinden biridir.
Kaynaklar
- Pakistan Mineral Development Corporation – Khewra, Makrach, Warcha, Kalabagh ve Jatta Madenleri
- Pakistan Mineral Development Corporation – Rock Salt Production
- Pakistan Mineral Development Corporation – 2026 Rock Salt Mining Tenders